In het kort
Het nieuws gaat over McDonald's, maar de regel waarop gehandhaafd wordt bestaat sinds 1 januari 2024 en geldt voor elke locatie waar gasten ter plaatse consumeren. Van bedrijfsrestaurant tot festivalterrein. Hieronder staat wat er precies is besloten, waarom veel organisaties denken dat de regels versoepeld zijn, en welke vragen je vandaag over je eigen locatie zou moeten kunnen beantwoorden.
Kerncijfers
- De ILT heeft McDonald's een last onder dwangsom opgelegd voor wegwerpbekers bij consumptie ter plaatse.
- McDonald's moet uiterlijk 5 januari 2027 voldoen.
- Bij niet-naleving: € 625.000 per overtreding, tot een maximum van € 3.750.000.
- McDonald's heeft met de ILT afgesproken per 5 januari 2027 volledig over te stappen op herbruikbare bekers. De dwangsom is de stok achter de deur bij die afspraak.
- De ILT stelde ook vast dat McDonald's de verplichte administratie van wegwerpplastic niet bijhield.
Waarom dit niet alleen een fastfoodverhaal is
Waar het bij McDonald's om ging: het bedrijf verstrekte in de restaurants kunststof wegwerpbekers, zamelde die niet in voor recycling en hield de verplichte administratie niet bij. De ILT inspecteerde dit jaar 32 vestigingen, na een handhavingsverzoek van de Fair Resource Foundation. Volgens de inspectie verstrekt McDonald's jaarlijks 175 miljoen bekers, waarvan ongeveer de helft in de restaurants.
De onderliggende regel is niet op fastfood geschreven. Sinds 1 januari 2024 geldt bij consumptie ter plaatse dat je geen drinkbekers en voedselverpakkingen voor eenmalig gebruik mag verstrekken die kunststof bevatten. Dat raakt onder meer:
restaurants, cafés, lunchrooms en koffieketens met een zitgedeelte;
bedrijfsrestaurants, kantoorpantry's en cateringlocaties;
evenementen, festivals, stadions en dagattracties;
sportkantines en verenigingsgebouwen.
De Rijksoverheid noemt hierbij expliciet ook kantoren, bedrijfskantines, scholen, sportclubs, verenigingen, gesloten evenementen en attractieparken.
Consumptie ter plaatse is een feitelijke situatie en geen bedrijfstype. Zodra een gast zijn drankje op jouw locatie opdrinkt val je eronder, ook als het grootste deel van je omzet afhaal is.
Het misverstand: "de ILT handhaaft toch niet meer?"
Hier gaat het bij veel organisaties mis. Eind 2025 nam de Tweede Kamer drie moties aan over de SUP-regeling. De staatssecretaris gaf de ILT daarop een aanwijzing om vanaf 1 januari 2026 tijdelijk op enkele onderdelen niet te handhaven. In de markt is dat vertaald naar "de regels zijn van tafel". Dat klopt niet.
Wat de ILT tijdelijk niet handhaaft:
De verplichte meerprijs (SUP-toeslag) op wegwerpverpakkingen bij afhalen en bezorgen. Die verplichting verdwijnt per 2027 uit de regelgeving.
Het gebruik van eenmalige kunststof bekers bij consumptie ter plaatse, maar alleen als je aan alle voorwaarden van de uitzondering voldoet.
Wat de ILT wel gewoon handhaaft:
De verplichting om een herbruikbaar alternatief aan te bieden of te accepteren dat gasten hun eigen beker of bakje meenemen.
Papieren of kartonnen bekers en verpakkingen met meer dan 5% plastic. Die zijn niet toegestaan.
Of je daadwerkelijk voldoet aan de voorwaarden van de uitzondering.
De zaak tegen McDonald's valt in die tweede categorie. De aanwijzing bood daar geen dekking.
De uitzondering is smaller dan de meeste organisaties denken
Wil je bij consumptie ter plaatse toch eenmalige kunststof bekers of verpakkingen gebruiken, dan kan dat alleen via de uitzonderingsregeling. Daarvoor gelden vier voorwaarden:
1. Aanmelden bij de ILT via het meldformulier "Melding regeling kunststofproducten voor eenmalig gebruik".
2. Aantonen dat 85% is ingezameld voor recycling over 2026, en vanaf 2027 90%.
3. Aantonen dat de bekers of verpakkingen voor 100% recyclebaar zijn over kalenderjaar 2026.
4. Een administratie bijhouden van de inzameling voor recycling en die minimaal 3 jaar bewaren.
Let op: sinds 1 januari 2026 is de kring die van deze uitzondering gebruik mag maken beperkt tot horeca (bij consumptie ter plaatse), gesloten evenementen, dagattracties en (sport)verenigingen. Bedrijfsrestaurants, kantoorlocaties en contractcatering buiten kantoorhoreca kunnen dus niet meer via deze route werken. Voor hen is de disposable-route bij consumptie ter plaatse feitelijk al dicht.
1 januari 2027 is het echte kantelpunt
Zet de data naast elkaar en er ontstaat één duidelijk beeld:
31 december 2026: de aanwijzing aan de ILT om tijdelijk niet te handhaven loopt af
1 januari 2027: inzameldrempel voor de uitzondering gaat van 85% naar 90%
5 januari 2027: deadline waarop McDonald's moet voldoen
De ademruimte van 2026 en de handhavingszaak tegen de grootste speler van het land eindigen dus in dezelfde week. Wie zijn overstap in 2027 wil beginnen, begint te laat.
De 90%-drempel verdient aparte aandacht. Aantoonbaar 90% van je uitgegeven bekers terugkrijgen en aanbieden voor recycling, met een administratie die dat sluitend maakt, is voor de meeste locaties in de praktijk niet haalbaar. De uitzondering bestaat op papier, maar wordt vanaf 2027 voor veel organisaties onbruikbaar.
Zelfcheck: zeven vragen over je eigen locatie
Kun je deze vragen niet allemaal met ja beantwoorden, of met een onderbouwd "niet van toepassing", dan loop je risico.
1. Weet je van elke locatie of er consumptie ter plaatse plaatsvindt, inclusief de zitjes bij de koffiecorner en de picknicktafels buiten?
2. Bevatten de bekers en verpakkingen die je ter plaatse uitgeeft kunststof, inclusief de coating op karton (grens: 5%)?
3. Heb je je aangemeld bij de ILT als je van de uitzondering gebruikmaakt?
4. Val je nog binnen de toegestane categorieën voor die uitzondering (horeca ter plaatse, gesloten evenementen, dagattracties, (sport)verenigingen)?
5. Kun je je inzamelpercentage aantonen, 85% in 2026 en 90% vanaf 2027, met een administratie die drie jaar bewaard blijft?
6. Bied je aantoonbaar een herbruikbaar alternatief aan en accepteer je meegebrachte verpakkingen?
7. Rekent je kassasysteem nog een SUP-toeslag op verpakkingen bij consumptie ter plaatse?
Die laatste vraag is de makkelijkste om vandaag te controleren. Rekent je kassa een toeslag op een wegwerpverpakking bij een ter-plaatse-order, dan geef je daar wegwerp uit. En let op de vraag ernaast: de ILT stelde bij McDonald's niet alleen vast dat er wegwerpbekers werden verstrekt, maar ook dat de verplichte administratie ontbrak. Die administratieplicht wordt vaak over het hoofd gezien en is los toetsbaar.
Wat je nu kunt doen
Deze maand: vaststellen waar je staat. Inventariseer per locatie of er consumptie ter plaatse is, welke verpakkingen daar uitgaan en wat je kassasysteem registreert. Dat is administratief werk en kost geen investering.
Oktober: kiezen welke route je neemt. Er zijn er drie. Volledig over op herbruikbaar bij consumptie ter plaatse, de uitzonderingsroute met aantoonbare 90%-inzameling vanaf 2027, of overstappen op materialen zonder kunststof. De uitzonderingsroute is voor de meeste organisaties de zwaarste, omdat de bewijslast bij jou ligt en elk jaar strenger wordt.
November en december: pilot draaien op één locatie. Test op je drukste locatie en niet op je makkelijkste. Daar komen retourpercentages, personeelsinzet, spoelkeukencapaciteit en gastreacties naar boven. Houd rekening met een aanloopperiode voor levering van servies en het inregelen van retourlogistiek.
Vanaf januari 2027: uitrollen met de cijfers uit je pilot. Dan werk je met onderbouwde aannames over breuk, verlies en omloopsnelheid in plaats van met schattingen.
Hoe SwapBox hierin past
SwapBox levert herbruikbare bekers en food packaging, wast ze industrieel in onze wasstraat in Waddinxveen onder HACCP-controle en verzorgt de landelijke lever- en retourlogistiek. Huur of koop, eenmalig voor een evenement of doorlopend voor een vaste locatie.
Wat wij niet doen is de inzameling en recycling van wegwerpverpakkingen organiseren. Kies je voor de uitzonderingsroute, dan is dat een traject met je afvalinzamelaar en niet met ons.
Bronnen
Inspectie Leefomgeving en Transport, "Kunststofproducten voor eenmalig gebruik", ilent.nl
ILT-publicatie over de last onder dwangsom aan McDonald's, 4 september 2026: https://www.ilent.nl/actueel/nieuws/2026/09/04/mcdonalds-introduceert-volgend-jaar-herbruikbare-bekers-na-last-onder-dwangsom-ilt
Rijksoverheid, Regels over wegwerpplastic, rijksoverheid.nl
Regeling en Besluit kunststofproducten voor eenmalig gebruik, wetten.overheid.nl
Aanwijzing staatssecretaris IenW aan de ILT, geldig tot en met 31 december 2026
Veelgestelde vragen
Lees ook
Klaar om te starten?
Kies een datum, stel je bestelling samen, wij regelen levering, ophalen en wassen.